پس از شکل گیری جرقه های اولیه تاسیس حکومت اسلامی بعد از قیام مردمی ۱۵خرداد به رهبری حضرت امام و صراحت لهجه ایشان در تشکیل حکومت اسلامی سرآغازی شد برای ورود جمع کثیری از ملت ایران به صحنه ی مبارزات اسلامی آن چیزی که در شعار و خواسته مردم مسلمان ایران برجستگی و درخشندگی خاصی برخوردار بودشکل گیری حکومتی اسلامی بود که هم استقلال و آزادی آنان را تامین کند و هم به هویت اسلامی و دینی آنان ارزش و اقتدار بدهد و لذا برقراری حکومت جمهوری اسلامی را بعنوان هدف مبارزات اسلامی خود قرار دادند.
امام در مصاحبه ای در باب این نوع از خواست مردم میفرماید رژیم اسلامی و جمهوری اسلامی، یک رژیمی است متکی بر آرای عمومی و رفراندوم عمومی و قانون اساسی اش قانون اسلام و باید منطبق با قانون اسلام باشد و در مصاحبه ای دیگر جمهوری اسلامی را اینگونه تعریف میکنند و می فرمایند: “ما خواستار جمهوری اسلامی هستیم . “جمهوری” فرم و شکل حکومت را تشکیل می دهد و اسلامی یعنی محتوای آن فرم قوانین الهی است
به عبارت دیگر این گزاره ها را میتوان اینگونه مطرح کرد که جمهوری اسلامی نه تنها ناقض اصول دمکراسی نیست بلکه این نوع از رژیم متکی به آرای ملت است به گونه ای که تمامی آحاد ملت در انتخاب فرد و یا افرادی که باید مسوولیت و زمام امور را در دست بگیرند شرکت داشته و دیگر اینکه در مورد این افراد منتخب نیز خط مشی سیاسی و اقتصادی و سایر شئون اجتماعی و کلیه قواعد و موازین اسلامی مراعات می شود.
ولایت فقیه وجمهوریت
با مراجعه به اندیشه سیاسی حضرت امام (رض) میتوان به نقش مردم در شکل گیری حکومت مردمی ولایت فقیه که برای تأمین و حفظ مصالح مردم تشکیل میشودپی برد یعنی مردم موضوع و اساس برای تشکیل و تداوم این حکومت هستند به بیانی دیگر امام خمینی (ره)، تحقق ولایت فقیه را به صورت جمهوری مطلوب می‌دانستندو در تشریح آن می توان گفت امام خمینی (ره) میان ولایت فقیه و جمهوریت، نه تنها تناقضی نمی‌بیند، بلکه اصلاً ولایت فقیه را مبتنی بر جمهوریت می‌دانند. بر همین مبنا هم هست که امام راحل ایده جمهوری اسلامی را ارائه و بر آن تأکید می‌کنند
در جریان پس از انقلاب جریان سکولار غرب زده سعی در القای دیکتاتوری ولایت فقیه در افکار عمومی داشت
امام خمینی به عنوان بزرگترین مبارز ضد استبدادی و استعماری در تاریخ معاصر محسوب در ارتباط با مساله نفی دیکتاتوری ولایت فقیه می فرمایند:

“خیال می کنند که اگر چنانچه ولایت فقیه پیش بیاید قضیه قلدری پیش می آید، در صورتی که در اسلام این حرفها نیست . اینها فقط حرف می زنند . اینکه می گویند دیکتاتوری پیش می آید نه این است که ندانند این طور نیست، لیکن اینها از اسلام متنفرند . قضیه ولایت فقیه یک چیزی نیست که مجلس خبرگان ایجاد کرده باشد، ولایت فقیه چیزی است که خداوند تبارک و تعالی درست کرده است . همان ولایت رسول الله است و اینها از ولایت رسول الله هم می ترسند . شما از ولایت فقیه نترسید . فقیه نمی خواهد به مردم زورگویی کند . اگر یک فقیهی بخواهد زورگویی کند، این فقیه دیگر ولایت ندارد . در اسلام قانون حکومت می کند . پیغمبر اکرم (ص) هم تابع قانون بود، تابع قانون الهی . اگر پیغمبر یک شخص دیکتاتور بود و یک شخصی بود که می ترسیدند که مبادا یک وقت همه قدرتها که دستش آمد دیکتاتوری بکند، اگر آن شخص دیکتاتور بود، فقیه هم می تواند دیکتاتور باشد . جلوی دیکتاتوری را می خواهیم بگیریم . نمی خواهیم دیکتاتوری باشد، می خواهیم ضد دیکتاتوری باشد . ولایت فقیه ضد دیکتاتوری است، نه دیکتاتوری” بدین ترتیب با تاکید بلیغ امام راحل و تصریح ایشان برشکل گیری حکومت اسلامی میتوان گفت انقلاب اسلامی نتیجه ی دیالکتیک جمهوریت واسلامیت است
که تبلور ونمود این کنش سیاسی را میتوان ولایت فقیه دانست