پس از رخداد انقلاب صنعتی در اروپا بشر دریافت که تنها راه علاج مشکلات روزمره و تامین امنیت در سطح محلی و جهانی داشتن انرژی می باشد. اکنون وارد عصری شده ایم که رقابت های بسیار زیادی برای کسب این انرژی ها روی می دهد و در بسیاری از موارد هم این رقابت موجب بوجود آمدن جنگ هایی حتی در سراسر جهان شده است.کما اینکه در سال های اخیر با توجه به پیشرفت های تکنولوژی در انتقال پیام انکار این چنین رویداد هایی امکان پذیر نیست. لذا صنایع پالایشی به عنوان یکی از اصلی ترین منابع تامین کننده انرژی سوختی در سطح جهان، از سال های ابتدایی توسعه صنعت نفت مورد توجه سیاستگذاران این حوزه بوده است. صنعتی که در حضور آن خاصیت ژئوپلتیک یک منطقه به شدت تحت تاثیر قرار می گیرد.

از آنجایی که خوراک اصلی پالایشگاه ها نفت خام می باشد در دوران حکومت پهلوی ، کشور های استعمارگری که در راس آنها انگلستان بود به سمت کشورهایی که دارای منابع نفتی بودند روانه شدند و درصدد بدست آوردن این ماده پر ارزش با استفاده از سیاست های خود تاکنون در این حوزه دارای حضور فعالی بوده اند. کشور ایران هم در اثر دارا بودن منابع سرشار نفت و گاز به طور مستمر پس از انقلاب صنعتی دائما آماج توجهات بسیاری بوده است که به عنوان مثال بر اثر همین سیاست های کشورهای استعمارگر نفت خام کشور تا مدت ها به تاراج می رفت البته هر از چند گاهی این توجهات موجب پیشرفت کشور در حوزه صنایع پالایش نیز شده است.
با توجه به آنکه اقتصاد کشور ما تقریبا از زمانی که انگلیسی ها در آبادان شروع به استعمار نفت خام کردند وابسته به فروش نفت خام بوده و هست و از طرفی دیگر دشمنان جمهوری اسلامی پس از انقلاب اسلامی ایران کینه و کدورتشان را روز به روز علنی تر و بیشتر و بیشتر کرده اند تقریبا ۱۰ سال پس از انقلاب اسلامی به این نتیجه رسیدند که اگر میخواهند ایران را با سیاست های خصمانه خودشان همسو کنند باید اقتصاد این کشور را با اعمال تحریم هایی به سمتی ببرند که بتوانند از آن طریق ایران را عاجزانه تسلیم خواسته های خودشان کنند و مهم ترین و کارسازترین روش برای ضربه زدن به اقتصاد را اعمال تحریم های نفتی علیه ما دانستند. اگرچه بارها و بارها رهبر انقلاب بر این موضوع تاکید کرده اند که تنها راه داشتن امنیت اقتصادی عدم وابستگی اقتصاد به فروش نفت و آن هم نفت خام می باشد ولی متاسفانه این موضوع در ابتدا توسط عده ای مورد تمسخر و سپس پس از آن مورد غفلت و بی توجهی قرار گرفت تا آنجایی که در سال های اخیر تعداد بسیاری از همان اشخاص که به اصطلاح خود را تکنوکرات می دانستند بر این موضوع به اتفاق نظر رسیده اند که اقتصاد کشور را باید از حصار خام فروشی نفت خارج کرده و به کمک صنایع پالایشی و تبدیل این ماده گرانبها به محصولات با ارزش تر و سودده می توان علاوه بر بی اثر کردن این تحریم ها کشور را به قدرتی رساند که توطئه های دشمنان را حداقل در حوزه اقتصاد که حوزه بسیار مهمی می باشد خنثی کرد.

از نفت خام در پالایشگاه محصولات متنوعی حاصل می شود که هر کدام در صنعت مخصوص به خود می توانند اثر گذار باشند. به عنوان مثال بنزین که یکی از مهم ترین محصولات پالایشگاه می باشد یکی از آن موادی می باشد که کشور ما علاوه بر تولید تقریبا ۷۸ میلیون لیتر به صورت روزانه آن باز هم مجبور است که برای جبران کسری بنزین خود ارز را از کشور خارج کرده و بنزین را وارد کند و به همین علت اقتصاد کشور از این جهت نیز به شدت آسیب پذیر است. و یا آنکه شرکت های پتروشیمی نیز برای تامین خوراک مورد نیاز خود مجبور هستند که نفتا را که محصول بسیار مورد توجهی در سطح جهان می باشد را وارد کنند و به همین ترتیب برای محصولات دیگر صنایع پتروشیمی نیز چنین اتفاقات مشابهی می افتد. نفت کوره تنها محصول پالایشگاهی می باشد که کشور ما توانایی صادرات آن را دارا می باشد ولی این ماده از لحاظ اقتصادی محصول به صرفه ای نیست و ارزشی حتی پایین تر از نفت خام هم دارد. اما به دلایلی به عنوان مثال عدم اختصاص مالیات به تولید این محصول پالایشگاه های ما نیز چندان مایل به تولید کمتر این ماده نیستند و سعی بر این دارند که صادرات این محصول را افزایش دهند و در این جاست که به زیانده بودن صنایع پالایشی می رسیم.

صنایع پالایش نیازمند تکنولوژی مدرن و به روز می باشد و این مهم، جز با توجه بیشتر به تحقیق و پژوهش و برنامه ریزی های مدون میسر نمی شود. دانشگاه ها نیز باید علم و نتایج تحقیقاتی خود را در اختیار صنعت پالایش قرار داده و در این راه پر فراز و نشیب این صنعت را همراهی کنند اما نکته ای که قابل ذکر است آنست که برخی مسئولین که صنعت پالایش نفت خام را صنعتی زیانده تصور می کنند باید به خوبی توجیه شوند که همکاری خوب و مداوم صنعت و دانشگاه نه تنها در این حوزه بلکه در تمامی حوزه های دیگر صنعتی نیز می تواند تسکینی بر این درد باشد و به طور کلی توجه هر چه بیشتر به این همکاری ها کشور را هم از لحاظ اقتصاد وابسته به نفت رهایی می بخشد و هم سرمایه گذاران داخلی و خارجی بسیاری را به خود جذب می کند و هم کشور را از واردات خوراک صنایع پایین دستی پالایشگاهی از کشور های صنعتی دیگر نجات می دهد.

صادق تقوی- عضو انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه تهران