• امروز : پنج شنبه - ۲۳ اردیبهشت - ۱۴۰۰
  • برابر با : 2 - شوال - 1442
  • برابر با : Thursday - 13 May - 2021
0

آمیختگی با زبان انگلیسی و تضعیف هویت ملی

  • کد خبر : 3008
  • ۱۶ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۵۴
آمیختگی با زبان انگلیسی و تضعیف هویت ملی

بزرگان و پیشینیان ما تلاش زیادی در جهت حفظ زبان فارسی انجام داده‎اند. حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ و صاحب شاهنامه، در زمانه‎ای شاهنامه را نوشت کرد که ایران درگیر جنگ‎‎های پی‌درپی و ناآرامی‎‎های مختلف بود و همین موضوع فرصت تقویت و ترویج زبان فارسی را از اندیشمندان سرزمین پارس سلب کرده بود. او با […]

بزرگان و پیشینیان ما تلاش زیادی در جهت حفظ زبان فارسی انجام داده‎اند. حکیم ابوالقاسم فردوسی، شاعر بزرگ و صاحب شاهنامه، در زمانه‎ای شاهنامه را نوشت کرد که ایران درگیر جنگ‎‎های پی‌درپی و ناآرامی‎‎های مختلف بود و همین موضوع فرصت تقویت و ترویج زبان فارسی را از اندیشمندان سرزمین پارس سلب کرده بود. او با این کار توانست از زبان فارسی محافظت کند و این اثر ارزشمند تا امروز باقی مانده است.(۱)

اما امروزه به دلیل سهل‌انگاری‎ها، بی‌توجهی‌ها و هجوم فرهنگ بیگانه، زبان فارسی آسیب بسیاری دیده است و در حالت‎‎های مختلف می‎توان مشاهده کرد که کلماتی از زبان‎‎های بیگانه به‌راحتی در کنار کلمات فارسی به‌کار گرفته می‎شوند و علاوه بر این کلمات غالبا با معنایی نادرست مورد استفاده قرار می‎گیرند.

واژه‎‎هایی که از زبان‎‎های بیگانه به زبان فارسی وارد شده‎اند بسیارند؛ به‎عنوان مثال می‎توان به واژه‎‎هایی هم‎چون اجاق، قابلمه و قورمه که از زبان ترکی وارد شده‎اند اشاره کرد یا واژه‎‎هایی مانند اتوبوس، مبل و کنکور که از زبان فرانسه به زبان فارسی تحمیل شده‎اند اشاره داشت. از این واژه‎ها که از فرهنگ‎ها و زبان‎‎های بیگانه به زبان فارسی وارد شده‎اند، بسیار وجود دارد. واژه‎‎های بسیاری هم از زبان انگلیسی وارد زبان فارسی شده که تغییراتی را در زبان فارسی به‎وجود آورده‌اند.(۲)

ارتباط زبان و فرهنگ
وارد شدن برخی لغات یا به‎وجود آمدن آمیختگی زبانی فقط به ظاهر یا اصالت زبان بومی صدمه نمی‎زند بلکه باعث خواهد شد جامعه هدف از نظر فرهنگی نیز تحت تاثیر قرار بگیرد. مسلما در ذهن شما این سوال شکل گرفته که زبان بیگانه و لغاتی که از آنجا وارد زبان فارسی می‎شوند چه ارتباطی با فرهنگ دارد؟

در این رابطه باید گفت که یکی از شاخه‎‎های زبان‌شناسی، مردم‎شناسی زبان است که به بررسی رابطه بین زبان و فرهنگ (سنت، ساختار خانواده، باور‎ها و ارزش‎‎ها) می‎پردازد. (۳) نظریه نسبیت زبانی هم که از سوی (Sapir-Whorf) مطرح شده بر این نکته تاکید می‎کند که دید مردم و درکشان از جهان به‎طور کامل یا تا حدودی تحت تاثیر زبان مادری‎شان است. براون هم معتقد است که زبان و فرهنگ جدا ناشدنی هستند و نید بر این باور است که زبان و فرهنگ دو نظام نمادین هستند. هر آنچه در زبان می‎گوییم معنایی اشاره‎ای، اجتماعی، صریح یا ضمنی دارد. هر صورت زبانی معنایی دارد، اما معنایی دیگر را نیز تداعی می‎کند که به فرهنگ وابسته است.

به‎عنوان مثال می‎توان گفت که اگر زبانی واژه‎‎های زیادی برای ایجاد تمایزات دقیق معنایی در حوزه‎ای خاص (روابط خانوادگی یا خویشاوندی و…) دارد نشان‎دهنده این امر است که آن تمایزات برای گویش‎وران آن زبان اهمیت خاصی دارد. هم‎چنین فرهنگ در طبقه‌بندی زبان نقش مهمی دارد؛ به‎عنوان مثال در انگلیسی، برای اشاره به اعضای بدن انسان و حیوان از یک واژه استفاده می‎شود درحالی‎که در زبان اسپانیایی از دو کلمه جداگانه استفاده می‎کنند. فرهنگ علاوه بر طبقه‎بندی زبان در تداعی معانی دخالت دارد. گاو‎ در هندوستان یک نماد مقدس است و همین موضوع در زبان افراد جامعه نقش دارد درحالی‎که در اسپانیا گاو و گاو‎بازی یک سرگرمی محسوب می‎شود و ممکن است در کشوری دیگر، هر دو موضوع مقدس بودن و گاوبازی کردن به تمسخر گرفته شود که همه این‎ها در تداعی معانی زبانی نقش خواهند داشت.

تفاوت‎‎های فرهنگی در نحوه استفاده از کلمات در یک زبان خاص باید در نظر گرفته شود؛ به‎عنوان مثال در رابطه با موضوع مودب بودن در فرهنگ‎‎های مختلف، حتی با زبان یکسان، نحوه استفاده از کلمات متفاوت است. یک زن کانادایی که به انگلستان مسافرت کرده بود مرتب احساس می‎کرد که به او توهین می‎شود و برخورد‎ها و نوع ادای کلمات افراد توهین‎آمیز است.

بنابراین، بنابر نظراتی که ارائه شد، زبان و فرهنگ با یکدیگر رابطه مستقیمی دارند و نمی‎توان گفت که یادگیری یک زبان بیگانه یا آمیختگی زبانی به زبان بیگانه تاثیری بر فرهنگ جامعه نخواهد داشت.(۴)

عصر پسااستعمار و استعمارزبانی
همان‎طور که بیان شد، آموزش زبان بیگانه در آمیختگی زبانی (وارد شدن برخی کلمات زبان بیگانه به زبان بومی) و تغییر فرهنگ و خورده‌فرهنگ‎‎های جامعه هدف موثر خواهد بود. از این‌رو با پایان یافتن دروه استعمار سنتی یعنی حضور فیزیکی در کشور‎های تحت سلطه و شروع عصر پسااستعمار، زبان وسیله و ابزاری برای سلطه و استعمار فرهنگی و نفوذ سیاسی شد.

در حال حاضر کشور‎هایی که در گذشته تحت استعمار کشور‎های قدرتمندی هم‎چون فرانسه، انگلیس و… قرار داشتند زبان اصلی آن‎ها همان زبان کشور استعمارگر است و بسیاری از فرهنگ‎ها و خورده‌فرهنگ‎‎های کشور استعمار‎گر را نیز پذیرفته‎اند.

یکی از کشور‎های استعمارگر و سلطه‌جو انگلستان است. این کشور در اوج قدرت خود بیش از یک چهارم خشکی‎‎های جهان را تحت سلطه خود داشت و مدعی بود که «خورشید هیچ‌گاه در امپراتوری بریتانیا غروب نمی‎کند». آن‎ها برای نفوذ و سلطه بیشتر بر کشور‎های تحت استعمارشان سعی می‎کردند از آموزش و گسترده کردن زبان انگلیسی در بین مردم و مخصوصا نخبگان بهره ببرند تا بتوانند جریان‎‎های فکری و قدرت را در کشور هدف کنترل کنند.

جواهر نعل رهبرو و گاندی، رهبران جنبش استقلال هند
جواهر لعل نهرو در کتاب نگاهی به تاریخ جهان می‎نویسد: «آموزش انگلیسی در هند هدفش پرورش کارمندان اداری و در عین‎ حال، آشنا ساختن هندیان با جریان‎‎های فکری غرب بود. در نتیجه یک طبقه جدید در هند به‎وجود آمد. طبقه‎ای که آموزش زبان انگلیسی یافته بود. این طبقه تعدادش محدود بود و با توده‎‎های مردم هم تماس و ارتباط نداشت اما بالاخره رهبری نهضت‎‎های ملی تازه را عهده‎دار شد». بنابراین می‎توان گفت ظهور اصلاحاتی هم‎چون امپریالیسم زبان انگلیسی بدین جهت بوده و در راستای امپریالیسم و سلطه اقتصادی، فرهنگی و سیاسی است.

فیلیپسون، زبان‌شناس آمریکایی، معتقد است ترویج زبان انگلیسی از طرفی موجب افزایش منافع غرب در دیگر کشور‎ها شده و از طرفی دیگر فرهنگ‎ها و زبان‎‎های ملی و محلی را در بلندمدت به‎سمت تضعیف یا نابودی پیش می‎برد.(۵)

در حال حاضر انگلیسی‎ها و آمریکایی‎ها به ظاهر در کشور‎های مختلف حضور فیزیکی ندارند اما هم‎چنان همان هدف سابق خود یعنی آموزش زبان انگلیسی و از طریق آن نفوذ فرهنگی را پیگیری می‎کنند. آن‎ها در کتب آموزش زبان خود برتری خود و حقارت سایرین و هم‎چنین برتری فرهنگ آنگلاساکسونی را در قلب و مغز افراد نفوذ می‎دهند. ‎

شما در کتب آموزش زبان فقط زبان یاد نمی‎گیرید بلکه با فرهنگ و نوع نگاهی که بیگانگان می‎خواهند در شما رشد کند نیز آشنا می‎شوید.

معروفترین چهره‎ای که به بررسی نقش عناصر فرهنگی، من جمله زبان در فرآیند استعمار پرداخته است، ادوارد سعید، متفکر فلسطینی الاصل آمریکایی است.

ادوارد سعید
سعید در معروف‌ترین اثر خود، شرق‌شناسی، به بررسی عناصر مورد استفاده توسط استعمارگران در عصر پسااستعماری پرداخته است و نوع نگاه به شرقی‎ها در آثار غربی‌ها را مورد نقد قرار داده است. سعید معتقد است رمان‎‎هایی که در عصر پسااستعماری توسط نویسندگان انگلیسی و فرانسوی در قرون نوزدهم و بیستم میلادی نوشته شده‎اند، نقشی انکارناپذیر در ترویج فرهنگ غرب بین کشور‎‎های جهان سوم داشته‌اند.(۶)

وقتی آمریکایی‎ها هم با زبان انگلیسی مقابله کرده‌اند!
همان‎طور که می‎دانید عمده ساکنان اصلی آمریکا، انگلیسی بوده‎اند اما با شکل‎گیری حکومت و کشور آمریکا، مردم آن کشور برای جلوگیری از اعمال نفوذ انگلیسی‎ها در کشورشان تلاش کردند تا زبان انگلیسی را تغییر دهند. در این رابطه ایزاک چاتینر، نویسنده روزنامه‎‎های نیویورک‎‎تایمز و نیویورکر، در یادداشتی با عنوان «دنیای زبان، زبان دنیا» از قول پژوهشگری آمریکایی می‎نویسد مردم کشور آمریکا، آن‎چنان از اشغال کشورشان توسط انگلیسی‎‎ها به ستوه آمده بودند که به هر طریق ممکن، درصدد ایجاد «لهجه‎ای» کاملا متفاوت از انگلیسی‎‎ها برای خود بودند. بدین ترتیب، شکل‎گیری لهجه آمریکایی زبان انگلیسی، اتفاقی کاملا عامدانه و در واکنش به دخالت دولت انگلیس بود. تفاوت لهجه آمریکایی‎‎ها اگرچه مبتنی بر همان زبان انگلیسی بود، خود عاملی بود برای نشان دادن تمایزات فرهنگی و هویتی بین مردم آمریکا و انگلیس.

چینی‎ها هم از سال ۲۰۱۰ به بعد استفاده از اصطلاحات و زبان انگلیسی را در رسانه‎‎های دیداری و شنیداری خود ممنوع اعلام کردند و سیاست این کار خود را تخریب زبان و فرهنگ چینی در اثر مخلوط شدن با زبان انگلیسی بیان کردند.(۶)

دکتر یدالله ثمره، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی معتقد است اگر زبانی با یک زبان بیگانه مخلوط شود هویت خود را از دست می‎دهد و با از دست رفتن هویت زبان هویت سخنگویان آن نیز از دست می‎رود. وی می‎گوید: «زبان فارسی اکنون مورد هجوم بسیاری از واژه‎‎های خارجی قرار گرفته است. اگر برای این موضوع فکری اساسی نشود، زبان فارسی روز به روز ضعیف‎تر می‎شود و با ضعیف شدن زبان فارسی خطر اضمحلال و حتی نابودی آن به‎وجود می‎آید و یا اینکه به‎صورت زبانی درمی‌آید که از هر پنج کلمه‎اش سه الی چهار واژه آن خارجی و یک واژه آن فارسی است. این زبان را دیگر نمی‎توان فارسی نامید و در اصطلاح زبان‌شناسان آن را پیجین می‎گویند. یعنی یک زبان مخلوط و بی‎خودی که هیچ سر و تهی ندارد. معلوم نیست انگلیسی یا فرانسه یا فارسی است!»(۷)

منابع:
۱٫ وضعیت فعلی زبان و ادبیات فارسی، علی خوشه چرخ‌آرانی، روزنامه کیهان، ۱۳۹۳
۲٫ آمیزش فارسی با زبان‎‎های دیگر، ویکی‌پدیا
۳٫ Richards, J. , J. Platt, & H. Weber (1992). Longman Dictionary of Applied Linguistics, London: Longman.
۴٫ نقش فرهنگ در آموزش زبان خارجی، اتوسا رستم بیک تفرشی، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‎‎های علوم انسانی، ۱۳۹۱
۵٫ استعمار زبانی یا زبان استعمار، نشریه خط حزب‌الله، شماره ۳۱، سال ۱۳۹۴
۶٫ شرق‎شناسی، ادوارد سعید، ترجمه عبدالرحیم گواهی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی
۷٫ واژه‎‎های بیگانه در کمین زبان فارسی، روزنامه ایران، شماره ۵۳۰۸، سال ۹۱

لینک کوتاه : http://news.mostaghel.ir/?p=3008

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : ۰
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از بررسی در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی توهین، تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.